Gwiddonyn

A yw clafr yn glefyd hysbysadwy?

Mae Clafr yn glefyd hysbysadwy ond nid yw'n peri unrhyw risg i iechyd pobl.

O dan Orchymyn Clafr 1997 mae'n drosedd os yw perchnogion neu geidwaid defaid yn methu â thrin defaid sy'n weladwy wedi'u heffeithio gan y clafr.

Gall Awdurdodau Lleol reoli symudiad defaid y mae clafr yn effeithio arnynt, a gofyn am drín y defaid hynny os oes angen.

Beth yw'r opsiynau triniaeth ar gyfer clafr?

Mae dau fath o driniaeth ar gael i drin neu atal clafr: y Dip Organoffosffad neu'r defnydd o lactones Macrocyclic.

Dip Organoffosffad

• Mae'n rhwystro trosglwyddiad nerfau mewn moleciwl sy'n gyffredin i'r gwiddonyn, y defaid a'r defnyddwyr dynol.
• Mae Gwaredu Scab yn argymell PPE llawn i bob defnyddiwr.
• Mae'n ofynnol i ddefaid aros yn yr hydoddiant am o leiaf un funud gan gadw'r crynodiad yn gyson.
• Os defnyddir y dip yn gywir, mae'r amddiffyniad yn para 60 diwrnod.

Lactonau Macrocyclic

• Defnyddir y rhain yn nodweddiadol fel gwrthlyngyryddion. Nid yw pob cynnyrch yn lladd gwiddon felly mae'n bwysig darllen y taflenni data.
• Mae safle'r pigiad, dos a chyfnodau tynnu'n ôl yr holl gynhyrchion yn wahanol — ymgynghorwch â'ch milfeddyg neu SCOPS.

Bydd dipiau OP a RHAI lactone macrocyclig yn darparu amddiffyniad hirfaith ar ôl triniaeth.

Beth yw arwyddion a symptomau clafr?

Yn ystod cyfnod cynnar y clafr, nid yw plâu yn amlwg. Gall gymryd 40–50 diwrnod ar ôl haint cyn y gwelir arwyddion.

Dylech edrych allan am:

• Rhwbio a chrafu yn erbyn pyst ffens.
• Olion cnoi a brathu eu cnu.
• Ardaloedd budr o gnu o ganlyniad i grafu gwallt, yn enwedig y tu ôl i'r ysgwydd.
• Ardaloedd glân o gnu, lle mae defaid wedi cnoi.
• Mannau ar y cnu wedi torri o ganlyniad i frathu a chrafu.

Sut mae defaid yn cael eu heintio â gwiddon y clafr?

Mae'r Clafr yn heintus iawn ac mae'n lledaenu trwy drosglwyddo gwiddon o ddefaid heintiedig i ddefaid heb widdon Psoroptes ovis.

Mae'r gwiddonyn yn gallu goroesi mewn tagiau gwlân a fflochiau croen yn yr amgylchedd am 17 diwrnod ar gyfartaledd. Mae hyn yn golygu y gall haint ddigwydd heb unrhyw gyswllt rhwng defaid — drwy drelars, offer cneifio a ffeiriau.

Beth yw clafr, a sut mae'n effeithio defaid?

Clafr yw un o'r clefydau parasitig mwyaf heintus ar ddefaid ym Mhrydain. Mae'r cyflwr ei hun yn fath o ddermatitis alergaidd a achosir gan widdonyn clafr parasitig iawn: Psoroptes ovis.

Mae gwiddonyn benywaidd yn dodwy un neu ddau o wyau'r dydd yng nghnu'r ddafad am tua 40 diwrnod.

O fewn 6–8 wythnos, bydd gwiddon yn lluosi, bydd y briw wedi lledu, bydd defaid yn colli cyflwr yn gyflym a bydd afiechyd clinigol yn amlwg.